Minder is genoeg

Al eerder schreef ik op de site van Cobouw over installatie-arm bouwen. Dat doe ik nu opnieuw, maar dan anders. Want als we kiezen voor installaties, dan zijn deze vaak veel te groot. We ontwerpen en installeren met overcapaciteit. Dat lijkt logisch en verstandig, maar dat is het niet; niet meer. Minder is genoeg, blijkt steeds in de praktijk.

Het is gebruikelijk om de capaciteit van een warmte-opwekker, koelunit of ventilatievoorziening af te stemmen op het te verwachten maximale vermogen dat gevraagd gaat worden. In richtlijnen voor dimensioneringsberekeningen zetten we daar dan bovendien via toeslagfactoren nog wat bovenop. Voor de veiligheid. Beter te veel dan te weinig; toch? Nou nee. Zeker niet als het om verwarming gaat. De op die manier berekende capaciteit is nooit nodig. Dat was nog niet zo’n probleem met combiketels op aardgas, want daarvan is het vermogen afgestemd op de tapwatervraag. De verwarmingscapaciteit krijg je er als het ware bij cadeau. Maar bij warmtepompen en andere alternatieven voor aardgas is dat anders.

We weten uit monitoring dat de capaciteit niet aangesproken wordt; toestellen worden structureel te groot gekozen. Als de capaciteit niet benut wordt, draait het toestel in deellast, met een slechter rendement en soms zelfs hogere slijtage als gevolg. Een warmtepomp moet je afstemmen op de werkelijke vraag. Zonder toeslag en met een realistische warmtevraag. Het is in een stedelijke omgeving praktisch nooit meer -10 graden Celsius, zelfs niet als dat bij uitzondering in het vrije veld gemeten wordt, zoals afgelopen februari. Een lagere capaciteit scheelt ook significant in investering en in de EMG-score.

Bovendien negeren we dat we als mensen een adaptief vermogen hebben voor temperatuur. U herkent het toch zelf: in het voorjaar zitten bij 20 graden Celsius buiten de terrassen vol; in september zeggen we bij dezelfde temperatuur dat het herfst aan het worden is. En dan nog: hoe erg zou het zijn om een paar dagen per jaar de ontwerptemperatuur net niet te halen? Want dat kan de consequentie zijn van minder capaciteit.

Dat is ook een maatschappelijke vraag. U zou daar als bouwer of installateur dan natuurlijk ook niet voor aansprakelijk moeten zijn. Dat vraagt een andere instelling en andere afspraken met de normenschrijvers, de regelgevers en niet te vergeten de verzekeraars en waarborgpartijen.

Ik realiseer me dat dit niet direct geregeld is. Maar als we het hebben over installatiebewust bouwen, kostenbeheersing en verantwoord omgaan met schaarse bronnen, dan ligt hier een kans voor open doel. Het is even wennen misschien, maar echt: minder is genoeg.